KERİME ERGİN AKADEMİ
⚡
ZOR VAKALAR
REHBERİ
8 Tipik Zorlu Vaka ve Yaklaşımı
Suskun, dirençli, ağlayan, agresif, bağımlı, şüpheci, inkârcı ve hikaye anlatıcı danışanlarla çalışmanın yöntemleri ve pratik teknikleri.
Bu Rehberi Nasıl Kullanmalısınız?
Her koç, koçluk yolculuğunda "zor vaka" diye nitelendireceği danışanlarla karşılaşır. Aslında danışan zor değildir; bizim için yeni bir öğrenme fırsatıdır.
Bu rehberde 8 tipik zor vaka tipini ele aldık. Her vaka için:
📋 Her Vaka İçin Yapı
- Tanım: Bu vakanın özellikleri
- Neden böyle?: Olası kökenler
- Tipik İfadeler: Bu danışan ne der?
- Yaklaşım: Yapılması gerekenler
- Kaçınılması Gerekenler: Yanlış yaklaşımlar
- Örnek Diyalog: Pratik uygulama
- Teknikler: Spesifik araçlar
Genel Bir Hatırlatma
⚠ Önce Etik Sınırları Kontrol Edin
Bazı "zor vaka" davranışları aslında klinik düzeyde durumların belirtisi olabilir. Eğer durum koçluğun sınırlarını aşıyorsa (intihar düşüncesi, ciddi depresyon, bağımlılık, travma), terapiye yönlendirme ilk önceliğinizdir. Etik Karar Verme rehberini gözden geçirin.
8 Zor Vaka Tipi
| No | Vaka Tipi | Temel Özellik |
|---|
| 1 | Suskun Danışan | Konuşmuyor, kısa cevaplar veriyor |
| 2 | Dirençli Danışan | Her öneriye "evet ama" diyor |
| 3 | Ağlayan Danışan | Duygu yoğunluğu yüksek |
| 4 | Agresif Danışan | Sinirli, saldırgan tutum |
| 5 | Bağımlı Danışan | Sürekli onay arıyor, kararı koçun vermesini istiyor |
| 6 | Şüpheci Danışan | Koçluğu sorgular, "Bu işe yarayacak mı?" der |
| 7 | İnkârcı Danışan | Sorunu görmüyor, "her şey iyi" diyor |
| 8 | Hikaye Anlatıcı | Detaylara boğuluyor, konudan uzaklaşıyor |
VAKA TİPİ 01
Suskun Danışan
Kısa cevaplar, az konuşma, "bilmiyorum" tepkisi
🤐
📌 Tanım
Sorularınıza tek kelimeyle cevap veriyor. "İyi", "fena değil", "bilmiyorum" en sık duyacağınız kelimeler. Seansın akmaması için sürekli soru sormak zorunda kalıyorsunuz.
🧠 Neden Böyle?
- Koçluğa zorunlu gelmiş olabilir (eş, patron istemiş)
- Güven henüz oluşmamış
- İç dünyaya bakmak zor geliyor
- İçe dönük kişilik (introvert)
- Geçmişte yargılanmış, kapanmış
- Duygusal söz dağarcığı sınırlı
💬 Tipik İfadeler
- "İyi."
- "Bilmiyorum."
- "Fark etmez."
- "Sen söyle."
✓ Yapın
- Sessizliğe izin verin (15-20 saniye)
- Yargısız ortamı pekiştirin
- Açık uçlu ama yumuşak sorular
- Skala soruları (1-10)
- Vücut taraması teknikleri
- Çizim veya yazılı egzersizler
✗ Kaçının
- Sessizliği panikle doldurmak
- Üst üste sorular sıralamak
- "Konuşmazsan sana yardım edemem"
- Yorumlama ve cevap önerme
- Sıkıştırmak, baskı yapmak
🎬 Örnek Diyalog
Koç: Bu hafta nasıldı?
Danışan: Fena değil.
Koç: "Fena değil" derken... 1-10 arası kaç verirsin haftana?
Danışan: 6.
Koç: Hımm. 6 demek için ne oldu peki? Bir şeyler iyiydi, ama 10 değildi.
Danışan: (Düşünüyor) ... Hafta sonu kardeşimle iyi vakit geçirdik.
Koç: Anlat...
🛠 Teknik: Skala Soruları
Suskun danışanlar için 1-10 arası sorular hayat kurtarıcıdır. "1-10 arası bu konuda kendine kaç verirsin?" sorusu cevap vermeyi kolaylaştırır. Sonra "Neden 4 değil de 5?" gibi karşılaştırmalı sorular akışı açar.
🛠 Teknik: Çizim Egzersizi
"Söylemek zor mu? O zaman çizelim. Şu anki halini bir şekille çiz." Kelimelerin kullanılmadığı modalitelerle suskun danışanlar daha çok açılır.
VAKA TİPİ 02
Dirençli Danışan
Her öneriye "evet ama" der, değişimi reddeder
🛡
📌 Tanım
Konuşur ama her seçeneği reddeder. "Yapmalısın" denen şeylere bahaneler bulur. Aynı sorunu farklı renklerde anlatır ama harekete geçmez. Yıllardır aynı yerde sıkışmış olabilir.
🧠 Neden Böyle?
- Sorunun kimliğin bir parçası olmuş olması (ikincil kazançlar)
- Değişim korkusu
- Geçmişte başarısızlık deneyimleri
- "Kontrol etmemeli" inancı
- Koçluğa zorunlu gelmiş olma
💬 Tipik İfadeler
- "Evet ama bu benim için işe yaramaz."
- "Daha önce denedim, olmadı."
- "Diğerleri kolay, ama benim durumum farklı."
- "Sen anlamıyorsun."
✓ Yapın
- Direnci görünür kılın (yumuşakça)
- "İkincil kazanç" sorularını sorun
- Değişmenin maliyetini sorgulatın
- Küçük adımlar önerin
- Danışanın kontrolü elinde bırakın
✗ Kaçının
- Çözüm yarıştırmak
- "Ama yine yapmıyorsun" demek
- Hayal kırıklığı göstermek
- Çok hızlı eylem talep etmek
- Yargılamak veya etiketlemek
🎬 Örnek Diyalog
Danışan: Sigarayı bırakmak istiyorum ama yapamıyorum.
Koç: Sigarayı bırakmaman sana ne getiriyor?
Danışan: Hiçbir şey. Sadece zarar veriyor.
Koç: Tam emin misin? Çünkü 20 yıldır içiyorsan, sana mutlaka bir şey veriyordur. Ne veriyor?
Danışan: (Sessizlik) ... Belki mola hakkı. Belki yalnız kalma bahanesi.
Koç: Hımm. Mola ve yalnızlık ihtiyacın var demek. Sigara olmadan bunları nasıl alabilirsin?
🛠 Teknik: İkincil Kazanç Soruları
Direncin altında çoğu zaman gizli kazançlar vardır. "Bu sorunu çözmek sana ne kaybettirir?" veya "Bu davranışın sana ne veriyor?" soruları direnci açar.
🛠 Teknik: Paradoksal Yaklaşım
Bazen direnci yenmek yerine, onun yanında durmak işe yarar: "Belki şu an değişmenin doğru zamanı değil. Sen ne dersin?" Bu, danışanı şaşırtır ve gerçek isteğini ortaya çıkarır.
VAKA TİPİ 03
Ağlayan / Yoğun Duygulu Danışan
Duygusal yoğunluk yüksek, gözyaşı, kontrol kaybı
💧
📌 Tanım
Seansta duygusal bir patlama yaşıyor. Ağlıyor, titriyor, nefes düzensiz. Bu çoğunlukla yıllardır biriken bir şeyin açığa çıkması olabilir.
⚠ İlk Önce Bir Şey Yapın
Eğer ağlama panik atak, dissosiyasyon veya travma hatırlamaya dönüşürse — bu artık koçluk değil. Şefkatle terapiye yönlendirin. Krizdeki danışanı asla yalnız bırakmayın.
🧠 Neden Böyle?
- Uzun süre bastırılmış duygunun açığa çıkması
- Anlaşılma hissi (boşalma)
- Önemli bir farkındalık anı
- Beklenmedik bir konunun gündeme gelmesi
✓ Yapın
- Sakin ve mevcut kalın
- Sessizlik ve nefes alma izni verin
- Kağıt mendil hazır bulundurun
- "Hazır olduğunda devam edebiliriz" deyin
- Yargısız varlığı koruyun
- Nefese odaklanmaya yönelin
✗ Kaçının
- "Ağlama, geçer" demek
- Hemen analiz veya çözüm önermek
- Konuyu kaçırmaya çalışmak
- Paniklemek
- "Çok güçlüsün" gibi yüzeysel teselli
🎬 Örnek Diyalog
Danışan: (Ağlamaya başlıyor) Affedersin... bilmiyorum nereden geldi.
Koç: (Sakin) Buradayım. Acele yok. Hisset.
Danışan: (Bir süre sonra) Yıllardır kimseye söylememiştim.
Koç: Şu anda nasıl hissediyorsun?
Danışan: Hafiflemiş gibi.
Koç: Devam etmek istiyor musun, yoksa şu an burada kalalım mı?
🛠 Teknik: Topraklama
Eğer danışan çok dağılmış görünüyorsa, topraklama egzersizi yaptırın:
"5 şey görüyorsun?" (gözle)
"4 şey duyabiliyor musun?"
"3 şey hissediyor musun?"
"2 koku alabiliyor musun?"
"1 tat hissediyor musun?"
VAKA TİPİ 04
Agresif Danışan
Sinirli, saldırgan, koçu küçük gören tutum
⚡
📌 Tanım
Tonu sert, küçümseyici. "Sen ne bilirsin?" "Sen mi bana akıl vereceksin?" "Saçma sapan sorular soruyorsun." gibi cümleler. Bazen koçu test ediyordur.
🧠 Neden Böyle?
- Savunma mekanizması (zayıflığı göstermemek)
- Geçmiş kötü deneyimler
- Koçluğa zorunlu gelmiş olma
- Korkunun öfkeye dönüşmesi
- Yardım almaktan utanma
💬 Tipik İfadeler
- "Bu kadar mı bilmem gerekiyor?"
- "Senin de bana akıl vermen gerekti."
- "Boşa zaman harcıyoruz."
- "Bu işe yaramaz, biliyorum."
✓ Yapın
- Sakin ve merkezli kalın
- Saldırıyı kişisel almayın
- Öfkenin altındaki duyguyu görmeye çalışın
- Sınırlarınızı net çizin
- "Bu öfken bana ne söylüyor?" diye sorun
✗ Kaçının
- Kendinizi savunmaya geçmek
- Karşı saldırı
- Korkulu/savunmacı ton
- "Ben profesyonelim" demek
- Pasif-agresif tepkiler
🎬 Örnek Diyalog
Danışan: Bu sorular saçma. Sen benim hayatımı tanımıyorsun.
Koç: Haklısın, hayatını tanımıyorum. Sen anlatmadan tanıyamam. Bu sorular saçma geldiyse, sana ne soruları sorulmalıydı?
Danışan: Bilmem. Senin işin.
Koç: Sana neyin yardım edeceğini en iyi sen bilirsin. Bu seansta ne almak istersin?
🛠 Teknik: Öfkeyi Onurlandırma
"Bu öfkenin kaynağı ne? Ne sana koruyor?" soruları öfkeyi açar. Çoğu zaman altında korku, hayal kırıklığı veya kırgınlık vardır.
⚠ Güvenlik Sınırı
Eğer agresyon fiziksel tehdit hâline gelirse, hemen seansa son verin. Sınırlarınızı net çizin: "Bu koşullarda devam edemeyiz. Bir başka zaman daha sakin bir şekilde konuşabiliriz."
VAKA TİPİ 05
Bağımlı Danışan
Sürekli onay arar, kararı koçun vermesini bekler
🪢
📌 Tanım
Her kararda "Sence ne yapmalıyım?" der. Seans aralarında mesaj atıp onay ister. Koçtan ayrıldığında hayatına devam edemeyeceğini hisseder. Koçluk ilişkisi bir bağımlılığa dönüşmeye başlar.
⚠ Bu Durum Hem Danışan Hem Koç İçin Risk
Bağımlı koçluk ilişkisi etik dışıdır. Koçluğun amacı danışanı bağımsızlaştırmaktır, bağımlı kılmak değil. Bu konuyu süpervizöre getirmek önemlidir.
🧠 Neden Böyle?
- Çocukluktan gelen onaylanma ihtiyacı
- Karar verme korkusu
- Yalnızlık
- Kendine güvensizlik
- Sorumluluğu başkasına devretme alışkanlığı
💬 Tipik İfadeler
- "Sence ne yapmalıyım?"
- "Sen olmasan ben yapamazdım."
- "Sana ihtiyacım var."
- "Ne sıklıkla görüşebiliriz?"
✓ Yapın
- Soruları danışana geri yansıtın
- "Sen ne düşünüyorsun?" sorusunu kullanın
- Karar verme egzersizleri yaptırın
- Seanslar arası bağımsızlığı destekleyin
- Sınırlı temas kurun
✗ Kaçının
- Cevap vermek
- Övgülerle kendinizi yüceltmek
- Seanslar arası iletişimi serbest bırakmak
- "Senin koçun benim, bana güven" demek
- Yıllarca aynı kişiyle çalışmak
🎬 Örnek Diyalog
Danışan: Sence istifa etmeli miyim?
Koç: Sen ne düşünüyorsun?
Danışan: Bilmiyorum, sen söyle.
Koç: Bilmediğini söyledin. Aslında kendinden ne biliyorsun bu konuda?
Danışan: ... Aslında biliyorum, ama korkuyorum.
Koç: İşte buradayız. Neden korkuyorsun?
VAKA TİPİ 06
Şüpheci Danışan
Koçluğun kendisini sorgular, "Bu işe yarayacak mı?"
🤨
📌 Tanım
"Koçluk ne işe yarayacak ki?" "Sen psikolog değilsin, ne yapacaksın?" "Sözlerle hayatım değişmez ki." Bu danışan analitik bir zihinle koçluğu test ediyor.
✓ Yapın
- Sorularına sakince cevap verin
- Beklentilerini netleştirin
- Süreç hakkında şeffaf olun
- İlk seansta küçük bir kazanım yaratın
✗ Kaçının
- Koçluğu fazla savunmak
- Mucize vaat etmek
- "Anlamıyorsun" demek
- Defansif olmak
🛠 Teknik: Bilimsel Yaklaşım
Şüpheci danışan rakam ve kanıt sever. "Hadi 3 seans deneyelim. Bir ay sonra ne fark yarattığını birlikte değerlendirelim." Süreyi sınırlı tutmak, deneyimi mümkün kılar.
VAKA TİPİ 07
İnkârcı Danışan
"Her şey iyi" der, sorunu görmüyor
🙈
📌 Tanım
Belirgin bir sorunu olduğu hâlde, "Hayatım çok güzel" der. Genellikle başkalarının yönlendirmesiyle gelir. "Beni eşim/patronum gönderdi, ama aslında problem yok."
🎬 Örnek Yaklaşım
Danışan: Her şey çok iyi. Eşim niye buraya yolladı bilmiyorum.
Koç: Anladım, sen her şey iyi diyorsun. Eşin neden yolladı sence?
Danışan: Stresliyim biraz, bana göre değil, ona göre.
Koç: "Biraz stresli" dedin. Bu biraz stres senin için ne demek?
🛠 Teknik: 3. Kişi Perspektifi
"Eşin ne görmüş olabilir? Onun gözünden hayatına baksan ne fark edersin?"
VAKA TİPİ 08
Hikaye Anlatıcı Danışan
Detaylara boğuluyor, konudan uzaklaşıyor
📖
📌 Tanım
15 dakika boyunca bir olayı en ince detayına kadar anlatır. Kim ne dedi, ne yaptı, ne giydi. Konunun özünden uzaklaşır. Seans sonu yaklaşır, hiç ilerleme olmamıştır.
✓ Yapın
- Şefkatle hikayeyi kesin
- Özü yansıtın
- "Bunda senin için en önemli ne?" diye sorun
- Süre yönetimi yapın
✗ Kaçının
- Tüm hikayeyi dinlemek
- Konuyu pasif takip etmek
- Notlara dalmak
- Dikkat dağılmasına izin vermek
🛠 Teknik: Şefkatli Kesim
"Bir saniye seni durdurabilir miyim? Çok şey anlattın. Bunda senin için en önemli ne?"
"Bu hikayede senin rolün neydi?"
"Bu olayda hangi duygu en güçlü?"
🌟 Genel Prensipler — Tüm Zor Vakalar İçin
💎 Zor Vaka Yönetiminin 10 Altın Kuralı
- Sakinlik bulaşıcıdır. Siz sakin kalırsanız, danışan da sakinleşir.
- Davranış kişiliği değildir. "Zor danışan" değil, "zor anda olan danışan" vardır.
- Direnç bilgidir. Direnç gösterilen yerde önemli bir şey vardır.
- Sınırlarınızı koruyun. Kabalığa, agresyona izin verilmez.
- Etik öncelidir. Bu vaka koçluğun sınırlarını aşıyor mu? Soruyu durmadan sorun.
- Süpervizyon güçtür. Zor vakaları süpervizöre götürün.
- Kendi limitlerinizi tanıyın. Her vaka size uygun değildir.
- Yargısız var olun. Yargı koçluğu öldürür.
- Sabırlı olun. Bazı değişimler aylar sürer.
- Kendinize de bakın. Zor vakalar yorucudur. Burnout işareti olabilir.
🆘 Acil Sinyal — Yönlendirme Zamanı
| Sinyal | Eylem |
|---|
| İntihar ifadesi (açık veya örtük) | Hemen psikiyatri/intihar hattı |
| Ciddi depresyon belirtileri (3+ hafta) | Psikiyatri yönlendirmesi |
| Dissosiyasyon (kopma) belirtisi | Travma uzmanı |
| Bağımlılık (madde, alkol) | AMATEM / Bağımlılık kliniği |
| Yeme bozukluğu belirtileri | Beslenme + psikiyatri |
| Şiddet mağduriyeti | Sosyal hizmet + psikolog |
| Psikoz belirtileri | Acil psikiyatri |
✦
"Hiçbir danışan zor değildir.
Sadece henüz anlaşılmamış olabilir."
KERİME ERGİN AKADEMİ — Profesyonel Yaşam Koçluğu