Kalabalıktan Çekilme

Manipülasyonun en sinsi boyutlarından biri: tek bir kişi değil, bir sistem olması. Bir aile, bir kayınvalide-eş-görümce üçgeni, bir cemaat, bir iş yeri kültürü, bir arkadaş grubu. Tek bir kişiden uzaklaşamazsın — çünkü herkes onunla aynı tarafta. Sen ayrılmaya kalktığında, "herkes" karşına geçer.

Kur'an bize bir grup gencin kıssasını anlatır. Kalabalık onların inancını taşlıyordu, tehdit ediyordu, baskı kuruyordu. Onlar ne yaptı? Kalabalıktan ayrıldılar. Bir mağaraya çekildiler. Ve orada üç yüz dokuz yıl uyudular. Kur'an bu gence "Ashâb-ı Kehf" — mağara arkadaşları — adını verir. Onların kıssası bugünün dersidir.

Kehf Sûresi 16. ayet, Ashâb-ı Kehf'in ayrılış anını tarif eder:

Ayetin anahtar kelimesi "i'tezeltümûhum" — onlardan ayrıldınız. Kökü "uzlet" — çekilme, tek başına kalma, kalabalıktan sıyrılma. Kur'an bu hareketi bir ödül olarak sunar: "ayrıldınız, o yüzden Rabbiniz rahmetini genişletir." Yani kalabalıktan ayrılmak bir kayıp değil — rahmetin kapısıdır.

Ashâb-ı Kehf'in hikâyesi şudur: Gençlerdi — Kur'an "fityetün" der (Kehf 13), yiğit gençler. Bir şehirde yaşıyorlardı; şehrin sistemi putperestti, baskıcıydı, tekçiydi. Onlar içlerinden bir çağrı duydular: bu sistemin parçası olamayız. Önce sustular, sonra ayrıldılar. Şehrin dışındaki bir mağaraya sığındılar. Uyudular — ve zaman onların lehine çalıştı. Uyandıklarında dünya değişmişti — zulüm sistemi çökmüş, yerine hakikat gelmişti.

Ashâb-ı Kehf kıssasının en dikkat çekici yönü şudur: Kur'an onların sayısını söylemiyor. "Üç idi, dördüncüleri köpekleriydi" derler, "beş idi altıncıları köpekleriydi" derler, "yedi idi sekizincileri köpekleriydi" derler. Kur'an cevap verir: "Rabbim sayılarını daha iyi bilir." (Kehf 22) Bu bize ne öğretir? Kalabalıktan çekilen insanı sayısıyla değerlendirenler, zaten hakikati bulamayanlardır. Uzlet bir saymakla değil, niyetle ölçülür.

Hz. Peygamber Hira mağarasına çekildi — 40 yaşına kadar her Ramazan'da. Vahiy oraya indi. Mekke kalabalığının gürültüsünden, rekabet hastalığından, puta dayalı aldanışından çekildi bir mağaraya, ve orada Rabbine açıldı. Hira ile Kehf aynı arketipten gelir. Kur'an çekilmeyi bir zaaf değil, vahyin de indiği yer olarak yüceltir.

Manipülatif sistemden çekilen kişinin karşılaştığı en zorlu şey, "herkes"in baskısıdır. Psikoloji literatüründe buna flying monkeys denir — Wizard of Oz'daki uçan maymunlar gibi, manipülatörün emrine amade olup mağduru geri çağıran çevre.

Kehf Sûresi 14'te Ashâb-ı Kehf'in genç yiğitler şöyle dedi: "Rabbimiz göklerin ve yerin Rabbidir. Biz ondan başka hiçbir ilaha dua etmeyiz. Yoksa olmayacak bir söz söylemiş olurduk." Bu cümle sosyal ayrışmanın Kur'anî formülüdür: hakikat kalabalıkla ölçülmez. Yüz kişi sana "sen yanılıyorsun" dese bile, senin Rabbine yönelik bilginin bir tek sen tanığısın. Kalabalık, bir şeyi doğru yapmaz.

Ashâb-ı Kehf mağarada üç yüz dokuz yıl uyudu. Dinlendiler. Zamanın geçmesine izin verdiler. Bugünkü nefes bu dinlendirici uzlete, sosyal kalabalığın baskısından ruhunu boşaltmak üzerine.

Kehf Sûresi'nin bir başka muhteşem özelliği: Peygamber tavsiyesi olarak her Cuma okunmaktadır. Hz. Peygamber buyurmuştur: "Cuma günü Kehf Sûresi'ni okuyana, iki Cuma arası nur olur." Bir düşün: Kur'an haftanın en sosyal gününe (Cuma namazı için toplanma gününe) uzlet, mağara, ayrılma kıssasını yerleştirdi. Bu tesadüf değildir. Kalabalığın içinde bile uzlete ihtiyacın vardır diyor bize Peygamber. Kehf okumak, haftanın ortasında içindeki mağarayı hatırlamaktır.

Kehf Sûresi dört kıssa içerir — Ashâb-ı Kehf, iki bahçe sahibi, Musa-Hızır, Zülkarneyn. Dördünün ortak noktası: her biri farklı bir sınavla karşılaşır. Din sınavı, mal sınavı, ilim sınavı, iktidar sınavı. Ve her biri çözüm olarak çekilme ve Allah'a yönelme bulur. Kur'an bize der ki: "Hangi sınavla imtihan olursan ol, mağaran seninle."

Kalabalıktan ayrıldın. Rahmet genişledi. Ashâb-ı Kehf üç yüz dokuz yıl uyudu ve dünya onlar için değişmişti. Senin "mağaran" senin şifandır. Yarın II. Hareket'in son günü — emânet konuşacağız.