Yaşam Tekerleği, koçluk pratiğinin en kullanışlı araçlarından biridir. Hayatını farklı alanlara ayırıp her birinin mevcut durumunu değerlendirir, dengeyi ve dengesizliği görmeni sağlar. Klasik versiyonda 8 alan vardır: sağlık, aile, iş, para, kişisel gelişim, sosyal yaşam, eğlence, çevre.
Bu çalışmada, klasik 8 alanı kullanıyoruz ama İslami perspektifle 4 boyut daha ekliyoruz: Kulluk, Ahlak, Ümmetle Bağ ve Manevi Gelişim. Çünkü bir mümin için hayat, sadece dünyevi alanlardan ibaret değildir. Manevi boyut da hayatın bir parçasıdır ve değerlendirilmeyi hak eder.
Hayatımız çok yönlüdür. Bir alanda zirvede olmak, başka alanları ihmal etmemizi haklı kılmaz. Yaşam Tekerleği, hayatın tüm boyutlarına dengeli bir bakış sunar. İslami perspektif ise bu dengenin manevi boyutunu da içine alır.
Her alana 1-10 arası puan ver. Tekerleği boya. Dengesizlikleri gör.
Danışanına bu çalışmayı verdir. Hangi alana en çok yatırım yapmak istediğini birlikte konuşun.
Grup atölyelerinde bu çalışmayı yaptır. Her katılımcı kendi tekerleğini çıkarsın, paylaşımlar yapın.
Her 3 ayda bir tekrarla. Değişimi gör, ilerlemeyi takip et.
Hicri yıl başında veya miladi yılbaşında — yeni yılda hangi alanlarda büyümek istediğine karar ver.
Yaşam Tekerleği bir kıyaslama aracı değildir. Başkalarıyla değil, kendi geçmişinle ve hedefinle karşılaştır. Tüm alanlarda 10 puan almak hedef değildir — denge ve seninle ilgili anlamlı büyüme hedeftir.
Hayatının dengesini görme aracı
Yukarıdaki tekerlek 12 alanı temsil eder. Her alanı 1-10 arası puanlayarak, kendi tekerleğini ortaya çıkarabilirsin. Merkez = 0, en dış halka = 10. Düşük puanlı alanlar kendi tekerleğinde "ezilmiş" görünür — bu sana hangi alanlarda yatırım yapman gerektiğini söyler.
Her alana 1-10 arası puan ver. 1 = hiç memnun değilim, 10 = tam memnunum. Hızla, çok düşünmeden, içinden gelen ilk puanı koy.
| Alan | Puan |
|---|---|
|
1. Sağlık — Beden ve zihnin sağlığı
|
1 2 3 4 5
6 7 8 9 10
|
|
2. Aile — Yakın aile ilişkileri
|
1 2 3 4 5
6 7 8 9 10
|
|
3. İş & Kariyer — Mesleki yaşam
|
1 2 3 4 5
6 7 8 9 10
|
|
4. Para & Maddiyat — Maddi durum
|
1 2 3 4 5
6 7 8 9 10
|
|
5. Kişisel Gelişim — Öğrenme
|
1 2 3 4 5
6 7 8 9 10
|
|
6. Sosyal Yaşam — Arkadaşlıklar
|
1 2 3 4 5
6 7 8 9 10
|
|
7. Eğlence & Dinlenme — Hobi, rahatlama
|
1 2 3 4 5
6 7 8 9 10
|
|
8. Çevre — Yaşam alanı, fiziksel çevre
|
1 2 3 4 5
6 7 8 9 10
|
|
9. Kulluk — İbadet, dua, manevi pratikler
|
1 2 3 4 5
6 7 8 9 10
|
|
10. Ahlak — Karakter, davranış
|
1 2 3 4 5
6 7 8 9 10
|
|
11. Ümmetle Bağ — Toplumsal sorumluluk
|
1 2 3 4 5
6 7 8 9 10
|
|
12. Manevi Gelişim — Tefekkür, ilim
|
1 2 3 4 5
6 7 8 9 10
|
Puanladıktan sonra: Bir adım geri çekil ve tablonun bütününe bak. En düşük 3 alanın hangileri? En yüksek 3 alanın hangileri? Bu denge sana ne söylüyor?
Sağlık, hayatın en temel emanetidir. Bedenin sağlığı (uyku, beslenme, hareket), zihinsel sağlık (stres yönetimi, ruh hali), ve sağlığını koruma alışkanlıkların buraya girer.
Sağlıklı bir bedene sahip olmak — yürüyebilmek, görebilmek, nefes alabilmek — sayısız nimettir. Bedenimiz bize emanettir; ona iyi davranmak şükrün bir parçasıdır.
Bu hafta sağlığım için atabileceğim küçük ve gerçekçi adım:
Aile, hayatımızın temelidir. Anne baba, eş, çocuklar, kardeşler — bu yakın halka senin huzurunun da, üzüntünün de en yakın tanıkları. Onlarla ilişkin nasıl?
İslam, aile bağlarına büyük önem verir. Sıla-i rahim, ana-baba hakkı, eş hakkı, çocuk hakkı — bunlar koçluk perspektifiyle değil, hayatın gerçek manada zenginleşmesi için elzem ilişkilerdir.
Bu hafta aile bağlarımı güçlendirmek için atabileceğim adım:
Çoğumuz hayatımızın büyük bölümünü işte geçiriyoruz. Bu iş seni besliyor mu, yoruyor mu? Anlamlı buluyor musun? Gelişim alanın var mı?
Çalışmak İslam'da ibadettir. Helal rızık peşinde koşmak, elinin emeğini yemek, mesleğinde ihsan üzere çalışmak — bunlar maneviyatın da bir parçası.
Bu hafta işimde/kariyerimde atabileceğim bir adım:
Para, hayatımızın gerçeklerinden biridir. Onunla ilişkin nasıl? Yetiyor mu? Tasarruf edebiliyor musun? Helal kazanç ve helal harcama dengesi nasıl?
İslami perspektifte para, hem nimet hem imtihandır. Onunla kibirlenmek de, eksikliğinden sürekli yakınmak da ölçü kaçırmaktır. Rızka şükür ve helale dikkat dengesi aranır.
Bu hafta para/maddiyat ilişkimde atabileceğim bir adım:
Hayat boyu öğrenme — beyin yaşlandıkça değil, öğrenmedikçe yaşlanır. Yeni şeyler öğrenmek, yeni beceriler kazanmak, kendine yatırım yapmak.
Bu ayet, Peygamberimize (sav) bile ilmini artırmak için dua etmesi emredildiğini gösterir. Mümin için öğrenme bitmez — beşikten mezara kadar.
Bu hafta kişisel gelişimim için atabileceğim adım:
Aile dışındaki yakın çevren — arkadaşlar, dostlar, komşular. Gerçek bağlarla mı yaşıyorsun, yüzeysel ilişkilerle mi? Beraber olduğun insanlar seni besliyor mu, tüketiyor mu?
Çevrendeki insanlar seni şekillendirir. İslam, "iyi arkadaş" seçmeye çok önem verir. Etrafındaki insanlar seni daha iyiye mi taşıyor, yoksa eksiltiyor mu?
Bu hafta sosyal yaşamımda atabileceğim bir adım:
Hayatın sadece görev ve sorumluluk değil — keyif, hobi, dinlenme de gerekiyor. Kendine vakit ayırıyor musun? Sevdiğin şeyleri yapıyor musun?
İslam, dünya hayatından meşru zevkleri yasaklamaz — şükürle yaşamayı öğretir. Hobi, sanat, doğa, oyun — bunlar hayatın ferahlığını oluşturur. Kendine "izin" ver.
Bu hafta dinlenmem/eğlencem için atabileceğim bir adım:
Yaşadığın ev, çalıştığın ofis, geçirdiğin mekanlar — bunlar seni nasıl etkiliyor? Düzenli mi, dağınık mı? Huzur veriyor mu, yoruyor mu?
İslam'da temizlik imanın yarısı olarak gösterilir. Yaşadığın ortamı düzenlemek, hem nefsini hem maneviyatını besler. Çevren senin halinin aynasıdır.
Bu hafta çevrem için atabileceğim bir adım:
İbadet hayatın nasıl? Namaz, oruç, zikir, dua... Bunlar bir görev mi, bir bağlantı mı? Kuru bir tekrar mı, ya da kalbinden gelen bir ihtiyaç mı?
Bu ayet, varlığımızın özünü gösterir. Bir mümin için kulluk hayatın merkezindedir. Diğer 11 alan, bunun çevresinde döner. Kulluğun nasıl?
Bu hafta kulluğum için atabileceğim bir adım:
Karakter, davranış, mizaç — başkalarıyla ilişkilerinde nasıl birisin? Dürüst mü? Sabırlı mı? Mütevazı mı? Cömert mi?
Peygamber Efendimiz'in (sav) hayatı "Ben güzel ahlakı tamamlamak üzere gönderildim" hadisi etrafında şekillenir. Ahlak, İslam'ın özüdür. Namaz kılarken nasılsın? — ama daha önemlisi, komşunla, eşinle, çocuğunla nasılsın?
Bu hafta ahlakım için çalışacağım bir alan:
Çevrendeki insanlara, akrabalarına, ümmete karşı sorumluluğun nasıl? Sıla-i rahim, komşu hakkı, ihtiyaç sahibine yardım, gönüllü hizmet...
Bir mümin sadece kendini düşünemez. Ümmetin derdi onun derdidir, ümmetin sevinci onun sevincidir. Bu hem yakın akraba, hem komşu, hem dünyadaki Müslüman kardeşlerimiz için geçerlidir.
Bu hafta ümmetle bağımı güçlendirmek için bir adım:
Manevi olarak büyüyor musun? İlim öğreniyor musun? Tefekkür ediyor musun? Nefsini terbiye etmek için bir çaban var mı?
Manevi gelişim, sadece ibadet etmek değil — kendi nefsinle de uğraşmak, ilim öğrenmek, tefekkür etmek, takvayı derinleştirmektir. Bu, içsel bir yolculuktur.
Bu hafta manevi gelişimim için atabileceğim bir adım:
12 alanın hepsini değerlendirdin. Şimdi bir adım geri çekil ve bütünü gör.
Yaşam tekerleği bir fotoğraf çekme aracıdır. Şu anki halini gösterir. Önemli olan bu fotoğrafı görüp, hangi yöne gitmek istediğine karar vermek.
Bu alanlardaki başarın için kendine şükret. Hangi alışkanlıkların seni buraya getirdi?
Hangi alanlar dikkatini bekliyor? Onları niye geride bıraktın?
Önümüzdeki 3 ay için, en fazla 2 alana odaklan. Aynı anda 12 alanda büyümek istemek, hiç birinde büyümemekle eşittir.
Niye bu alanı seçtim?
İlk küçük adım?
Niye bu alanı seçtim?
İlk küçük adım?
Niyetini yaz. Üzerine düşeni yap. Sonucu Allah'a bırak. Bu, hem koçluğun hem de İslam'ın özüdür.
Bu çalışmayı her 3 ayda bir tekrarla. Değişimini gör. Hangi alanlar büyüdü, hangileri hala bekliyor? Bu bir yıllık ritim olabilir — hicri yılbaşında, miladi yılbaşında, Ramazan sonrası gibi düzenli zamanlarda.
"Hayatın her alanına dikkat,
Hiçbiri ihmal değil.
Denge — hem dünya, hem ahiret için."
KERİME ERGİN AKADEMİ
Ayet Temelli Koçluk Materyalleri