Gün

19

وَمَا تُنفِقُوا مِنْ خَيْرٍ فَلِأَنفُسِكُمْ ۚ وَمَا تُنفِقُونَ إِلَّا ابْتِغَاءَ وَجْهِ اللَّهِ

"Ve mâ tünfikû min hayrin fe li enfüsiküm, ve mâ tünfikûne illâ'btiğâe vechillâh."

"Hayır olarak ne harcarsanız, kendiniz içindir. Zaten siz, sadece Allah'ın rızasını kazanmak için harcarsınız."

Bakara Suresi, 2/272

Bu ayet vermenin sırrını ortaya koyar. Allah açıkça der: "Ne harcarsanız, kendiniz içindir." Sandığın gibi vermek "kaybetmek" değildir — verdiğin sana döner, hatta verdiğinden daha çoğu döner. Çünkü asıl alıcı, sen olursun. Bakara Suresi 2/261'de Allah bir başka müthiş örnek verir: "Allah yolunda mallarını harcayanların durumu, her başağında yüz tane olmak üzere yedi başak veren bir tohum gibidir. Allah dilediğine kat kat verir." Bir tohum, yedi başak, her başakta yüz tane — yani 700 katı. Bu sıradan bir teselli değil — Allah'ın kanunu. Verdiğin şey toprağa atılan tohum gibidir; ölmez, çoğalır. Hazreti Peygamberimiz sallallahu aleyhi vesellem buyurur: "Sadaka malı eksiltmez. Allah affeden kulun şanını yüceltir. Allah için tevazu eden kulu da yüceltir." (Müslim) İmam Ali kerremallahu vechehu der: "Rızkını sadakayla arayın. Çünkü Allah sadakayla rızkı çoğaltır."

الْيَدُ الْعُلْيَا خَيْرٌ مِنَ الْيَدِ السُّفْلَى

"El yedü'l-ulyâ hayrun mine'l-yedi's-süflâ."

"Üst el, alt elden hayırlıdır."

Buhari, Zekât · Hakim ibn Hizam radıyallahu anh rivayeti

Hazreti Peygamberimiz sallallahu aleyhi vesellem'in bu hadis-i şerifindeki "üst el" verendir, "alt el" alandır. Yani vermek, almaktan daha hayırlıdır. Ama dikkat: bu sadece "ahirette daha iyi sevap kazanırsın" demek değil — veren kişinin hâli, alan kişinin hâlinden daha üstündür demek. Veren, "elimde var, paylaşabiliyorum" hâlindedir. Alan ise "ihtiyacım var, alıyorum" hâlindedir. Sen kendini hangi hâlde tutmak istiyorsun? Bilinçaltı, vermenin bu hâline aşık olur. Çünkü vermek, kişiye "ben bollukta olduğum için verebiliyorum" mesajını gönderir. Bu mesaj zamanla kişinin gerçek kimliği haline gelir. Hazreti Peygamberimiz sallallahu aleyhi vesellem ayrıca buyurmuştur: "Her gün iki melek iner. Biri 'Allahım, vereni bereketlendir' der, diğeri 'Allahım, tutanı tüket' der." (Buhari, Müslim) Mevlana hazretleri der: "Yağmur veren bulut tükenmez; veren toprak fakirleşmez; her veriş, vereni büyütür." İmam Gazali ise İhya'da der: "Cömertlik, kalbin cennetidir. Cimrilik, kalbin cehennemidir."

Kimlik Tutarlılığı · Cialdini

Sosyal psikolog Robert Cialdini'nin "commitment and consistency" (kararlılık ve tutarlılık) ilkesi: insan beyni, kendi davranışlarıyla tutarlı kalmaya programlıdır. Bir kez "veren" davranışını gösterdiğinde, bilinçaltı "ben veren biriyim" kimliğini kabul eder ve bu kimlikle tutarlı şekilde davranmaya başlar. Sadece bir kerelik bile olsa, vermek bilinçaltı için kimlik beyanıdır. Bu yüzden Hazreti Peygamberimiz sallallahu aleyhi vesellem küçük sadakayı bile teşvik etmiştir: "Bir hurmanın yarısı ile bile olsa cehennemden korunun."

Adam Grant · Givers, Takers, Matchers

Wharton'dan Prof. Adam Grant'in 25 yıllık araştırması, insanları 3 kategoriye ayırır: "Givers" (verenler), "Takers" (alanlar), "Matchers" (eşitleyenler — sen bana ver, ben de sana). Sonuçlar şaşırtıcı: en başarısız olanlar verenlerdi (kendilerini tükettiklerinden), ama en başarılı olanlar da verenlerdi. Fark: "sınırlı verenler" en üst seviyeye çıkıyordu. Yani Gün 18'de sınır koymayı öğrenmen şart — sınırı olan veren, hem başarılı hem mutlu. Sınırsız veren tükenir. Sınırlı veren ise hem dolu kalır, hem paylaşmaya devam eder.

Oksitosin · "Veriş Hormonu"

Vermek anında beyinde oksitosin salgılanır — bu "bağ, sevgi, güven hormonu" olarak bilinir. Annenin bebeğini emzirirken, eşlerin sarılırken salgılananla aynı hormon. Veren kişide oksitosin yükselir, kortizol düşer, kan basıncı azalır, bağışıklık güçlenir. "Helper's high" (yardım edenin coşkusu) denen bir kavram var: vermek, eroin kullanmaktan daha güçlü bir mutluluk verir, ama sağlıklıdır. Profesör Stephen Post'un araştırması: "Düzenli veren kişiler, vermeyenlerden ortalama 7 yıl daha uzun yaşıyor." Yani vermek ömür uzatıyor — bedensel olarak.

Ödül Devresi · Dopamin

2006'da Oregon Üniversitesi'nde yapılan bir araştırma: kişilere para verildi ve hayır kuruluşuna bağışlamaları istendi. Beyin tarayıcısı (fMRI) sonuçlar şaşırtıcıydı — bağışlama eylemi, beyin için yemek yemek ya da seks kadar haz veriyordu. Aktive olan bölgeler: ventral striatum, ödül merkezi. Yani Allah, insanı vermekten haz alacak şekilde yaratmıştır. "Almak" değil "vermek" insanın gerçek doğasıdır — bilinçaltı sürekli almakla mutlu olmaz, asıl mutluluğu vermekte bulur. Yapılan başka bir araştırmada, parayı kendine harcayanlarla başkasına harcayanlar kıyaslandı. Başkasına harcayanların mutluluk düzeyi belirgin daha yüksekti.

Vermek · HRV Etkisi

Kalp atış hızı değişkenliği (HRV) — kalbin esneklik göstergesi. Yüksek HRV = sağlıklı sinir sistemi. Yapılan araştırmalar: vermek anında HRV anlık olarak yükseliyor. Yani vermek, kalbi "sağlıklı esneklik" moduna sokar. Düzenli veren kişilerde uzun vadeli HRV de daha yüksek bulunur. Allah'ın yarattığı düzende "vermek" bedensel olarak da bir tedaviymiş.

"En kıt zamanımda verdim, en bollukta kaldım..."

Ellili yaşlarında bir hanım. Eşi vefat etmiş, üç çocuk yetiştirmek için var gücüyle çalışmıştı. Aylar vardı ki tek başına ayakta kalmaya uğraşıyordu. "Bir ay vardı, hiç paramız kalmamıştı. Çocukların okul masraflarını ödeyemeyecektim. Allah'a yalvardım: 'Allahım, ne yapayım?'"

O sabah camiden çıkarken, bir komşu yaşlı kadına rastladı. Hep onu görüyordu, biliyordu — çok yalnız, çok yoksul, çok hasta. Kadının elinde ekmek bile yoktu. Hanım cebinde sadece 100 lirası vardı — kendi çocuklarının ekmek parası. "İçimden bir ses 'ver' dedi. Mantığım 'çocuklarım ne yiyecek?' dedi. Ama o ses daha güçlüydü. 100 lirayı uzattım, sadece 'Allah için' dedim ve hızla yürüdüm."

Eve gelirken titriyordu. "Çok büyük bir hata mı yaptım? Çocuklarıma ne diyeceğim?" Eve girdiğinde kapının altında bir zarf gördü. İçinde para vardı — kayınbiraderi göndermiş, "Sana borcumu unutmuşum, kusura bakma" diye not yazmıştı. Tam 850 lira.

Hanım yere oturdu, ağlamaya başladı. "O an Allah'ı çok yakın hissettim. Sanki 'kulum, sen 100 verdin, ben sana 8 katını gönderdim, ne dersin?' diyordu. İmanım o gün kat kat arttı. Bakara Suresi'ndeki 700 katı vaadi sadece ahirette değil — burada da yaşandı."

O günden sonra her ay "önce vermek" kuralı koydu. Maaş geldiğinde önce sadakayı ayırıyordu — kazancından önce. "Önce Allah'ın hakkını, sonra kendi hakkımı."

5 yıl sonra: "Maddi durumum benim hayal edemeyeceğim kadar düzeldi. Üç çocuğumu okuttum, biri doktor, biri öğretmen, biri mühendis oldu. Kendimi de bir küçük dükkân açmak için yatırım yapacak duruma getirdim. Şimdi geri dönüp baktığımda anlıyorum — o 100 lirayı vermesem, hâlâ o yerimde olurdum. Vermek bana bolluk yolunu açtı."

Sonra ekledi: "Bir şey daha öğrendim: vermek sadece parayla değil. Yaşlı komşum o gün bana 100 lira için 'kızım Allah razı olsun' dedi. O dua, o sıcaklık — paranın değeriyle ölçülemez. Onun duası belki kayınbiraderimi bana borç para gönderecek hâle getirdi. Vermek bir döngüdür — sen verirsin, Allah seni veren başka birinin alıcısı yapar."

Vermek senin için kolay mı, zor mu? Vermeye direndiğinde içinde ne ses çıkar? "Yok"ken vermek mi zor, "var"ken vermek mi? Senin bilinçaltına hangi mesajı veriyorsun — "varım" mı, "yokum" mu?

Bu sorular vermek üzerindeki blokajlarını araştıracak. Dürüstçe gözlem yap.

i. Vermek senin için kolay mı, zor mu? Hangi durumda zorlanıyorsun — bilmediğin birine mi, yakının olana mı, çok varken mi, az varken mi?

ii. Veriyorsan "artanı" mı veriyorsun, "kıymetlisini" mi? Verdiğin şeylerin senin için anlamı ne?

iii. Vermenin 5 düzeyinde (para, zaman, bilgi, dua, tebessüm) hangisinde güçlüsün, hangisinde zayıfsın?

iv. Vermek sana hangi inançtan dolayı zor geliyor? "Tükenirim", "hak etmiyor", "ben de zor durumdayım", "bunlar bana lazım"?

v. Hayatında bir kez verdiğinde, Allah'ın katı katı gönderdiği bir olay yaşadın mı? Hatırla, anlat kendine.

vi. Vermek sana nasıl hissettiriyor — "kaybediyorum" mu, "varım, paylaşıyorum" mu? Bu hâl seni nasıl etkiliyor?

vii. Bu hafta kime, neyi, nasıl vereceksin? Somut bir plan yap.

1. Sabah · Veriş Nefesi (10 dk)

Bu nefes "alıp vermek" üzerine. Bedenini cömertliğe hazırla.

Otur. Ellerini avuç içleri yukarı bakacak şekilde dizlerine koy.

Nefes: 6-2-8 ritminde 10 tekrar.

Alış (6 saniye): "Ya Vehhâb." (Karşılıksız veren Allah.) Allah'tan al, içine doldur.

Tutuş (2 saniye): "Aldım, doluyum."

Veriş (8 saniye): "Veriyorum, paylaşıyorum, bolluk benden geçiyor." Hayal et — kalbinden bir ışık çıkıyor, etrafa yayılıyor.

10 tekrar. Her tekrar bir ışık halkası gibi büyüsün.

Bitirirken: "Allahım, sen Vehhâb'sın — karşılıksız verensin. Beni de cömert kıl. Verdiğimi karşılayacağına inanıyorum."

2. Beş Düzeyde Verme (Bir gün)

Bugün, beş farklı düzeyde vermeyi denesin. Her birinin etkisini bedensel ve duygusal olarak gözlemle.

1. Para vermek: Bir miktar para sadakalandır. Mümkünse kıymetlisinden ver — artanı değil. İhtiyaç sahibine ulaşacağına emin olduğun bir yer seç.

2. Zaman vermek: Bugün biriyle 15 dakika geçir — sadece dinleyerek. Telefonu cebe koy, dikkatini onunla paylaş. Bu zaman armağanın.

3. Bilgi vermek: Bildiğin bir şeyi birine öğret. Bir tarif, bir bilgi, bir tecrübe. Sosyal medyada bile olur — faydalı bir şey paylaş.

4. Dua vermek: Bugün, 3 kişi için isim isim dua et. Aileden olabilir, hatta hiç tanımadığın biri de. "Allahım, falanca için..." diye başla.

5. Tebessüm vermek: Bugün tanıdığın ve tanımadığın 5 kişiye içtenlikle tebessüm et. Hazreti Peygamberimiz: "Kardeşine tebessümün sadakadır."

Akşam: Defterine yaz — hangi vermek seni daha çok dolu hissettirdi? Bu senin için bir keşif olabilir.

3. Vermek Sözleşmesi (15 dk)

Vermek alışkanlığı zamanla pekişir. Bugün bir vermek sözleşmesi yapacaksın — Allah'la, kendinle.

1. Defterini al. Üst kısma yaz: "Allah'ım, ben Senin huzurunda söz veriyorum."

2. Aşağıdaki sözleşmeyi kendi şartlarınla yaz:

• Her ay düzenli verme kararı (miktar belirle — maaşının %1'i, %5'i, %10'u — kendine uygun olanı seç)

• Verme zamanı (maaş gelir gelmez, en başta — "önce Allah'ın hakkı, sonra kendi hakkım")

• Verme yeri (yakın çevre, hayır kuruluşu, ihtiyaç sahibi öğrenciler...)

• Verme niyeti ("Ailemin bereketi için", "Çocuklarımın hayrı için", "Geçmiş günahlara kefaret için"...)

3. Altına imzanı at, tarih koy. Bu bir kutsal sözleşmedir.

4. Sözleşmeyi gözünün önündeki bir yere yapıştır — buzdolabına, aynaya, defterine.

5. Bitirirken: "Allahım, sözümü tutmama yardım et. Beni cömert kullarından eyle."

4. Yatmadan Önce · Veriş Şükrü (10 dk)

Bugün ne verdin? Vermek bilincini gece pekiştir.

Yatağa uzan. 6-2-8 nefes 10 tekrar.

Bugün verdiğin 5 şeyi say — beş düzeyde de bir şey verdiysen. Para, zaman, bilgi, dua, tebessüm.

Her birine teşekkür et: "Allahım, bana vermek için bir kapı açtın. Şükür."

Sonra alıcı tarafında ne aldığını düşün: "Allahım, bana bugün ne verdin? Sağlık, sevdiklerim, yemek, su, ışık, nefes... Bütün bunlar Senin armağanın."

Bitirirken bir dua: "Allahım, sen Vehhâb'sın, sen Kerîm'sin. Beni de Sen kıl. Beni cömert eyle, beni mütevazı eyle, beni Senin yoluna döken kullarından eyle."

Esmaül Hüsna'dan Ya Vehhâb (karşılıksız veren) ismini 33 kere tekrar ederek uyu.